Rozpowszechnienie się telewizji satelitarnej sprawiło, że w wielu domach pojawił się problem, jak zapewnić niezależny dostęp do oferty programowej na kilku odbiornikach telewizyjnych jednocześnie, nie mnożąc przy tym liczby anten na dachu czy balkonie. Wykonanie instalacji pozwalającej na podłączenie dwóch, czterech, a nawet kilkunastu dekoderów do jednej anteny satelitarnej jest obecnie standardem, który wymaga jednak odpowiedniego zaplanowania i zastosowania właściwych komponentów. Zamiast szpecić elewację budynku kilkoma talerzami, można stworzyć jeden, wydajny system, który zaspokoi potrzeby wszystkich domowników. Poniższy artykuł, przygotowany w oparciu o wiedzę techniczną i doświadczenie instalatorów, przedstawia sposoby na zbudowanie takiej instalacji, omawiając dostępne technologie, sprzęt oraz istotne parametry sygnału, które decydują o jakości odbioru.

Wybór anteny satelitarnej – fundament stabilnego odbioru

Punktem wyjścia każdej instalacji satelitarnej jest antena, od której jakości i wielkości zależy siła oraz stabilność odbieranego sygnału. W warunkach dobrej widoczności satelity Hot Bird 13E, z którego korzystają polskie platformy takie jak Canal+ i Polsat Box, wystarczająca jest antena o średnicy 80 cm. Model taki jak popularna stalowa antena Corab 80 zapewnia zysk energetyczny na poziomie około 38 dBi, co w większości lokalizacji jest wartością odpowiednią. Jednakże w sytuacjach, gdy na drodze sygnału znajdują się przeszkody, takie jak wysokie drzewa, budynki czy wzniesienia terenu, lub gdy planuje się rozbudowany system z wieloma odbiornikami, warto zainwestować w większą czaszę. Antena o średnicy 90 cm, na przykład FAMAVAL 90SPH o zysku około 40 dBi, oferuje większy zapas sygnału, co przekłada się na stabilniejszy odbiór podczas niekorzystnych warunków atmosferycznych, takich jak intensywne opady deszczu czy śniegu. W skrajnych przypadkach, w bardzo rozległych instalacjach lub w miejscach o wyjątkowo utrudnionym odbiorze, stosuje się anteny o średnicy 100 cm lub nawet 120 cm. Należy pamiętać, że samo posiadanie dużej anteny nie gwarantuje sukcesu. Niezbędny jest solidny, stabilny montaż, który zapobiegnie odkształceniom i zmianie pozycji anteny pod wpływem wiatru. Precyzyjne ustawienie czaszy na satelitę to czynność wymagająca dokładności. Przykładowo, dla Warszawy azymut dla satelity Hot Bird 13E wynosi około 190 stopni, a kąt elewacji to blisko 30 stopni. Nawet niewielkie odchylenie od tych wartości może spowodować znaczną utratę jakości sygnału, co w instalacji z wieloma odbiornikami będzie szczególnie odczuwalne. Dlatego też montaż anteny satelitarnej warto powierzyć doświadczonemu instalatorowi cyfra.tv, który dysponuje profesjonalnym miernikiem sygnału.

Konwerter LNB – elementarny wybór w instalacji

Konwerter (LNB) to urządzenie montowane w ognisku anteny, którego zadaniem jest zamiana sygnału o wysokiej częstotliwości z satelity na niższą częstotliwość pośrednią, przesyłaną kablem koncentrycznym do dekodera. Wybór odpowiedniego konwertera jest zależny od liczby dekoderów, które mają być podłączone.

Tradycyjne rozwiązania: Twin, Quad i Octo

Najprostszym sposobem na podłączenie kilku dekoderów jest użycie konwertera z odpowiednią liczbą niezależnych wyjść. Na rynku dostępne są następujące rodzaje:

• Konwerter Twin – posiada dwa niezależne wyjścia, co pozwala na podłączenie dwóch jednogłowicowych dekoderów lub jednego dekodera dwugłowicowego (PVR), który umożliwia jednoczesne nagrywanie jednego kanału i oglądanie innego.
• Konwerter Quad – wyposażony w cztery niezależne wyjścia, przeznaczony do obsługi czterech dekoderów jednogłowicowych lub dwóch dekoderów PVR. Przykładem takiego urządzenia jest Inverto Quad Home Pro.
• Konwerter Octo – oferuje osiem niezależnych wyjść, co jest rozwiązaniem dla bardziej rozbudowanych instalacji domowych, pozwalającym na podłączenie do ośmiu dekoderów.

Zaletą tych konwerterów jest prostota instalacji – od każdego wyjścia prowadzi się osobny kabel koncentryczny bezpośrednio do dekodera. Jednak w przypadku większej liczby odbiorników, wadą staje się konieczność prowadzenia wielu kabli, co jest nieestetyczne i kłopotliwe, szczególnie w istniejącym budownictwie. Każdy dekoder PVR, aby w pełni wykorzystać swoje możliwości (oglądanie i nagrywanie różnych kanałów z różnych transponderów), wymaga podłączenia dwóch kabli, co dodatkowo komplikuje okablowanie.

Technologia Unicable (SCR/dCSS) – rewolucja w jednym kablu

Znacznym ułatwieniem w budowie instalacji z wieloma odbiornikami jest technologia Unicable, znana również jako SCR (Satellite Channel Router). Jej nowszą, bardziej zaawansowaną wersją jest dCSS (digital Channel Stacking Switch). Technologia ta pozwala na przesłanie sygnału satelitarnego do wielu dekoderów za pomocą jednego kabla koncentrycznego. Jest to możliwe dzięki przypisaniu każdemu tunerowi w instalacji unikalnej częstotliwości (User Band, UB), na której komunikuje się on z konwerterem lub multiswitchem. Konwerter, otrzymując żądanie od dekodera, "wycina" odpowiedni fragment pasma satelitarnego i przesyła go na przypisanej częstotliwości UB. Dzięki temu unika się konfliktów i wszystkie podłączone tunery działają w pełni niezależnie.

Standard Unicable I (SCR, EN 50494) pozwala na obsługę do 8 tunerów na jednym kablu. Nowszy standard Unicable II (dCSS, EN 50607) rozszerza te możliwości do 32 tunerów. Nowoczesne konwertery, takie jak Inverto Unicable II dCSS LNB (IDLU-32UL40-UNBOO-OPP), mogą obsłużyć do 32 dekoderów w trybie dynamicznym. Co ważne, większość dekoderów oferowanych przez operatorów platform cyfrowych, w tym najnowsze modele Polsat Box 4K oraz dekodery Canal+ 4K UltraBOX+, jest w pełni kompatybilna z technologią Unicable. To rozwiązanie jest idealne nie tylko w nowych budynkach, ale również przy modernizacji istniejących instalacji, gdzie poprowadzenie dodatkowych kabli jest niemożliwe lub bardzo trudne. Wystarczy wymienić stary konwerter na model Unicable i wykorzystać istniejący kabel.

Multiswitche – sposób na rozgałęzienie sygnału

W przypadku bardzo rozbudowanych instalacji, na przykład w budynkach wielorodzinnych, hotelach czy pensjonatach, gdzie liczba odbiorników przekracza możliwości konwerterów Octo lub Unicable, stosuje się multiswitche. Są to urządzenia, które rozdzielają sygnał satelitarny na wiele niezależnych wyjść.

Multiswitche tradycyjne (radialne)

Tradycyjny system z multiswitchem opiera się na topologii gwiazdy, gdzie od multiswitcha do każdego gniazda abonenckiego prowadzony jest osobny kabel. Do wejścia multiswitcha podłącza się konwerter typu Quattro, który dostarcza sygnał w czterech kombinacjach polaryzacji i pasma (V/L, V/H, H/L, H/H). Multiswitch następnie przełącza odpowiedni sygnał dla każdego z podłączonych dekoderów. Przykładowo, multiswitch Signal MRP-516 z pięcioma wejściami (4 z satelity i 1 dla telewizji naziemnej) i szesnastoma wyjściami pozwala na stworzenie instalacji dla 16 niezależnych odbiorników.

Multiswitche Unicable/dCSS

Podobnie jak w przypadku konwerterów, technologia Unicable znalazła zastosowanie również w multiswitchach.

Multiswitch dCSS, taki jak TERRA MSR-504, zasilany z konwertera Quattro, pozwala na stworzenie instalacji opartej na jednym kablu magistralnym, od którego sygnał jest rozdzielany do poszczególnych mieszkań za pomocą rozgałęźników (splitterów). Każde mieszkanie otrzymuje dostęp do pełnego sygnału, a dekodery konfiguruje się na unikalne częstotliwości UB. To rozwiązanie znacznie upraszcza okablowanie w budynkach wielomieszkaniowych i pozwala na elastyczną rozbudowę systemu. Na rynku dostępne są również multiswitche hybrydowe, które posiadają zarówno tradycyjne wyjścia, jak i wyjścia Unicable, co pozwala na łączenie obu technologii w jednej instalacji.

Okablowanie i złącza – niepozorne, ale istotne elementy

Często pomijanym, a mającym ogromny wpływ na jakość końcową instalacji, jest jakość użytego okablowania i złączy. Nawet najlepsza antena i konwerter nie zdadzą się na nic, jeśli sygnał zostanie zdegradowany w drodze do dekodera. Należy stosować wysokiej jakości kable koncentryczne o niskiej tłumienności, zwłaszcza przy dłuższych odcinkach. Rekomendowane są kable klasy A, takie jak Triset-113, które charakteryzują się potrójnym ekranowaniem i żyłą wewnętrzną z pełnej miedzi, co zapewnia doskonałą ochronę przed zakłóceniami zewnętrznymi i minimalne straty sygnału. Równie ważne jest prawidłowe zarobienie kabli i zastosowanie odpowiednich złączy. Zamiast tanich, nakręcanych złączy F, profesjonalni instalatorzy używają złączy kompresyjnych F, które po zaciśnięciu specjalnym narzędziem tworzą szczelne, trwałe i mechanicznie odporne połączenie o niskiej tłumienności i doskonałym dopasowaniu. Niedokładne połączenie może być źródłem problemów, takich jak wzrost stopy błędów (BER) i spadek jakości sygnału (MER), co objawia się "pikselozą" lub całkowitym zanikiem obrazu. W przypadku wątpliwości co do samodzielnego wykonania, czynność taką jak montaż anteny i przygotowanie okablowania najlepiej zlecić specjaliście.

Konfiguracja dekoderów – finałowy etap

Samo podłączenie sprzętu to nie wszystko. W przypadku instalacji opartej na technologii Unicable, niezbędna jest prawidłowa konfiguracja każdego podłączonego dekodera (a precyzyjniej – każdego tunera w dekoderze). Każdemu tunerowi należy przypisać unikalny numer kanału (SCR/UB) oraz jego częstotliwość. Jest to czynność jednorazowa, wykonywana w menu ustawień dekodera. Na przykład, w dekoderze Canal+ 4K UltraBOX+, należy wejść w Ustawienia -> Antena -> Konfiguracja i wybrać tryb "Unicable". Następnie dla każdego z wbudowanych tunerów (ten dekoder ma ich kilka) należy ustawić inny numer kanału UB, np. Tuner 1 na UB1 (częstotliwość 1210 MHz), Tuner 2 na UB2 (1420 MHz) itd. Zdublowanie numeru kanału dla dwóch różnych tunerów w tej samej instalacji spowoduje konflikt i problemy z odbiorem, takie jak brak sygnału na niektórych kanałach lub niemożność jednoczesnego nagrywania i oglądania. Dokładne częstotliwości dla poszczególnych kanałów UB są zazwyczaj podane w instrukcji konwertera lub multiswitcha. Warto je zanotować, aby ułatwić konfigurację. W razie problemów z konfiguracją, zawsze można skorzystać z pomocy serwisu technicznego operatora lub lokalnego instalatora.

Diagnostyka i pomiary – gwarancja jakości

Ocenę jakości instalacji satelitarnej przeprowadza się za pomocą specjalistycznych mierników, które pozwalają na analizę kluczowych parametrów sygnału. Dwa najważniejsze wskaźniki to MER (Modulation Error Ratio) i BER (Bit Error Ratio). Parametr MER, wyrażany w decybelach (dB), jest miarą jakości sygnału cyfrowego – im wyższa jego wartość, tym sygnał jest "czystszy" i bardziej odporny na zakłócenia. Dla sygnału DVB-S2 (standard używany m.in. przez Canal+ i Polsat Box) za wartość dobrą uznaje się MER powyżej 12-13 dB, a wartość 15 dB i więcej świadczy o bardzo dobrej jakości instalacji. Parametr BER określa natomiast stosunek liczby błędnych bitów do całkowitej liczby przesłanych bitów. W poprawnie działającej instalacji wartość BER powinna być jak najniższa, idealnie dążąca do zera. Wysoki BER objawia się zakłóceniami w obrazie i dźwięku. Profesjonalny montaż anteny, wykonany przez instalatora z miernikiem takim jak Signal-SLM 8000, to gwarancja optymalnego ustawienia anteny i sprawdzenia wszystkich parametrów, co zapewnia bezproblemowy odbiór na wszystkich podłączonych dekoderach przez długi czas.

Przykładowe scenariusze instalacji

Aby zobrazować praktyczne zastosowanie omówionych technologii, przedstawiono kilka typowych scenariuszy. W domu jednorodzinnym w okolicach Grodziska Mazowieckiego, gdzie właściciel chciał podłączyć cztery dekodery (dwa od Polsat Box i dwa od Canal+), idealnym rozwiązaniem okazało się zastosowanie anteny 90 cm oraz konwertera Unicable. Jeden kabel poprowadzono na strych, gdzie za pomocą rozgałęźnika sygnał rozdzielono na cztery osobne przewody prowadzące do poszczególnych pokoi. Konfiguracja dekoderów polegała na przypisaniu każdemu z nich kolejnego kanału UB. Cała instalacja jest dyskretna i zapewnia każdemu domownikowi pełną niezależność. Inny przykład to mieszkanie w Piastowie, gdzie użytkownik posiadał dekoder Canal+ 4K UltraBOX+ z dyskiem twardym. Aby móc w pełni korzystać z funkcji PVR, czyli nagrywania jednego programu podczas oglądania innego, konieczne jest dostarczenie sygnału do dwóch tunerów. W tradycyjnej instalacji wymagałoby to dwóch kabli. Dzięki zastosowaniu technologii Unicable, wystarczył jeden istniejący kabel. W konfiguracji dekodera przypisano po prostu dwa różne kanały UB do dwóch logicznych tunerów, co zapewniło pełną funkcjonalność nagrywania. Stworzenie funkcjonalnej i niezawodnej instalacji satelitarnej z wieloma odbiornikami jest zadaniem wymagającym wiedzy i doboru odpowiednich komponentów. Technologia Unicable/dCSS stanowi obecnie najbardziej elastyczne i przyszłościowe rozwiązanie, minimalizując ilość okablowania i upraszczając montaż. Niezależnie od wybranej technologii, nie można zapominać o podstawach: solidnej antenie, precyzyjnym jej ustawieniu oraz wysokiej jakości kablach i złączach. To one stanowią ostatecznie o tym, czy odbiór ulubionych kanałów telewizyjnych będzie stabilny i wolny od zakłóceń.